بررسی ژئوپلیتیک زنجیره‌های تأمین جهانی: سلاح‌انگاری اقتصاد و رقابت بر سر کنترل گلوگاه‌های استراتژیک

•   آرشیو : تابستان 1405
•   کد پذیرش : 28357
•   موضوع : علوم سیاسی
• نویسنده/گان : | احمدرضا حیدریان، حامد ملکی ده‌پارت
•   زبان : فارسی
•   نوع مقاله : پژوهشی
•   چکیده مقاله به فارسی : در دهه‌های اخیر، زنجیره‌های تأمین جهانی از سازوکارهای صرفاً اقتصادی برای ارتقای کارایی، به ابزارهای راهبردی در رقابت‌های ژئوپلیتیک تبدیل شده‌اند. این پژوهش به بررسی پدیده «سلاح‌انگاری اقتصاد» می‌پردازد؛ فرآیندی که در آن کشورهای دارای سلطه بر گلوگاه‌های استراتژیک (اعم از فناورانه، فیزیکی و مالی)، از این وابستگی‌های متقابل به عنوان ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و تأمین منافع ملی استفاده می‌کنند. با ظهور تنش‌های فزاینده میان قدرت‌های بزرگ، پارادایم حاکم بر تجارت جهانی از «تولید بهنگام» به سمت «تولید برای روز مبادا» تغییر یافته است. این مطالعه نشان می‌دهد که چگونه کنترل بر گره‌های حیاتی مانند تولید نیمه‌رساناها، مواد معدنی استراتژیک و مسیرهای مواصلاتی دریایی، جغرافیای جدید قدرت را ترسیم می‌کند. یافته‌ها حاکی از آن است که جهان در حال حرکت به سمت بلوک‌بندی‌های جدید و استراتژی‌هایی همچون «دوست‌گزینی» است تا خطرات ناشی از وابستگی به رقبای ژئوپلیتیک را کاهش دهد. این تغییر رویکرد، نه تنها ساختار تولید جهانی را بازتعریف می‌کند، بلکه حاکمیت ملی را با امنیت زنجیره تأمین پیوند می‌زند. در نهایت، تحقیق پیش رو استدلال می‌کند که خودمختاری استراتژیک در عصر حاضر، بیش از آنکه ریشه در قدرت نظامی داشته باشد، در توانایی مدیریت و تاب‌آوری در برابر اختلال در گلوگاه‌های زنجیره ارزش نهفته است.
•   لیست منابع : 1) Allison, G. (2017). Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?. Houghton Mifflin Harcourt.
  2) Blackwill, R. D., & Harris, J. M. (2016). War by Other Means: Geoeconomics and Statecraft. Harvard University Press.
  3) Drezner, D. W. (2021). The Hidden Hand of American Hegemony: Institutional Design and International Outcomes. Cornell University Press.
  4) Farrell, H., & Newman, A. L. (2019). Weaponized Interdependence: How Global Economic Networks Shape State Coercion. International Security, 44(1), 42-79.
  5) Gholz, E. (2014). Rare Earth Elements and National Security. Council on Foreign Relations.
  6) Kaplan, R. D. (2012). The Revenge of Geography: What the Map Tells Us About Coming Conflicts and the Battle Against Fate. Random House.
  7) Leonard, M. (2021). The Age of Unpeace: How Connectivity Causes Conflict. Bantam Press.
  8) Mahan, A. T. (2010). The Influence of Sea Power Upon History, 1660-1783. Cambridge University Press. (Original work published 1890).
  9) Miller, C. (2022). Chip War: The Fight for the World’s Most Critical Technology. Scribner.
  10) Nye, J. S. (2011). The Future of Power. PublicAffairs.
  11) Yergin, D. (2020). The New Map: Energy, Climate, and the Clash of Nations. Penguin Press.
•   کلمات کلیدی به فارسی : سلاح‌انگاری اقتصاد، زنجیره تأمین جهانی، گلوگاه‌های استراتژیک، ژئوپلیتیک فناوری، امنیت اقتصادی.
•   چکیده مقاله به انگلیسی : In recent decades, global supply chains have evolved from purely economic mechanisms designed to maximize efficiency into strategic instruments of geopolitical competition. This study examines the phenomenon of the weaponization of the economy, a process through which states that exercise dominance over strategic chokepoints—whether technological, physical, or financial—exploit asymmetric interdependencies as instruments of political coercion and the advancement of national interests. Amid escalating strategic rivalry among major powers, the prevailing paradigm of global trade has shifted from the "Just-in-Time" (JIT) production model toward a "Just-in-Case" (JIC) approach, emphasizing resilience and security over efficiency. The study demonstrates how control over critical nodes—including semiconductor manufacturing, strategic mineral resources, and key maritime transportation routes—is reshaping the contemporary geography of power. The findings indicate that the international system is increasingly moving toward the formation of new geopolitical blocs and the adoption of strategies such as friend-shoring to reduce vulnerabilities arising from dependence on geopolitical rivals. This transformation is not only redefining the architecture of global production networks but also linking national sovereignty more closely with supply chain security. Ultimately, the study argues that in the contemporary era, strategic autonomy is rooted less in conventional military capabilities than in a state's capacity to manage, secure, and enhance the resilience of critical supply chain and global value chain chokepoints against disruptions.
•   کلمات کلیدی به انگلیسی : Weaponization of the Economy; Global Supply Chains; Strategic Chokepoints; Technology Geopolitics; Economic Security.
•  صفحات : 1-10
•   دانلود فایل ( 329.32 KB )